نویسنده: اَندرو بووی
مترجم: فریبرز مجیدی
طراح جلد: مهران زمانی
چاپ اول: تابستان 1385
شمارگان: 1500 نسخه
لیتوگرافی: فرآیند گویا
چاپ: شادرنگ
شابك: 3 -51 -8802 -964
تعداد صفحات : 596 صفحه
قیمت: 65000 ریال
نشانی: تهران ـ خیابان ولیعصر ـ بالاتر از چهارراه امام خمینی (ره) ـ نبش كوچه شهید حسن سخنور ـ پلاك15 ـ فرهنگستان هنر ـ تلفن: 9 ـ 66485868 ـ صندوق پستی: 1377 ـ 13145
--------------------------------------------------------------------------------
سخن ناشر
هنر حاصل ذوق، حس زیباییشناختی هنرمند، تجربهها و آموختههای اوست. هنرمند در این مسیر، در تعامل با هنر و دانش اقوام و ملل دیگر، بر غنای تجربه خود میافزاید و افق دید خویش را میگستراند؛ از این رهگذر آثار و اندیشههای هنری به منصه ظهور میرسد و میراث هنری شكل میگیرد. این میراث هنری جلوه تلاش هنرمندان، اندیشمندان و انسانهایی است كه در آفرینش اثری زیبا سهم داشتهاند. در واقع، آنچه بهمنزله دستساختهای انسانی در قالب بنایی عظیم، مجسمهای زیبا، تابلوی نقاشیای چشمنواز و خطوط اسرارآمیز خودنمایی میكند، تحتتأثیر انگارهها و اندیشههای رایج در تمدنهای گوناگون بشری است. مهم آن است كه این میراث شناخته شود و ابعاد گوناگون هنری، فلسفی، تاریخی، جامعهشناختی، انسانشناختی و... آن تحلیل و بررسی شود.
بر همین اساس، فرهنگستان هنر میكوشد، بر مبنای رسالتی كه در نشر و ترویج و حمایت هنر بر عهده دارد، علاوه بر برپایی همایشهای بینالمللی، هماندیشیها و نمایشگاههای مختلف، با انتشار مجموعه آثاری در حوزههای گوناگون هنر پاسخگوی نیاز هنرمندان و محققان باشد.
كتاب حاضر، چاپ تجدیدنظرشده و تفصیلیافته كتاب زیباییشناسی و ذهنیت: از كانت تا نیچه، اثر اَندرو بووی، استاد كرسی زبان آلمانی و مدیر «مركز پژوهش علوم انسانی و هنرها» در رویال هالووی دانشگاه لندن است كه از روشنبینیهای خاصی درباره اندیشمندان گوناگونی چون هولدرلین، فیشته، آدورنو و غیره برخوردار است. این كتاب بهترین منبع موجود برای دسترسی به این میراث فكری مهم بهشمار میرود و تا حد بسیار زیادی به ما كمك میكند كه درباره فلسفه جدید آلمان و اهمیتی كه هنر در این سنّت دارد، به شناخت بهتری دست یابیم. رشد سریع علاقه به فلسفه آلمانی بهعنوان منبعی برای بـازاندیشـی ــ هم در مورد نظریه ادبی و فرهنگی و هم در مورد فلسفه معاصر ــ موجب خواهد شد كه كتاب مذكور برای دانشجویان و پژوهشگران همه رشتههای علوم انسانی
ــ از ادبیـات گرفته تـا فلسفه، موسیقـی و سایر رشتههـای هنر ــ بهصورت متن خواندنـی لازمی درآید.
امید است ترجمه، چاپ و انتشار این كتاب مورد استفاده محققان و پژوهشگران كشور قرار گیرد.
انتشارات فرهنگستان هنر
بهار 1385
مقدمه زیبایی شناسی و تجدد (مدرنیته)
در سالهای اخیر آشكار شده است كه بسیاری از مسائلی كه نخست در هنگام پیدایش زیباییشناسی فلسفی در پایان قرن هجدهم سر برآوردند، نقش قاطعی هم در سیر اصلی فلسفه و هم در نظریه ادبی ایفا میكنند. انتقادهای هیلری پاتنم[1] و سایر اندیشمندان عملگرا به این عقیده كه جهان چیزی «حاضر و آماده» است، توجه همزمان نلسون گودمن[2]، ریچارد رورتی[3] و دیگران به جنبههای «جهانسازی» (world-making) زبان، اقدامهای مرتبط در زمینه فلسفه زبان از جانب دانلد دیویدسون[4] و دیگران در جهت تبیین معانی از دیدگاهی كلنگرانه (holistic)، و سمتگیری در پساساختارگرایی (post-structuralism) بهسوی جنبههای تعیینناشدنی تفسیر، همگی متضمن ساختارهایی از اندیشهاند كه بهعنوان جزئی از تاریخ زیباییشناسی بهظهور رسیدند. عدهای از این اندیشمندان صریحاً به سنّتی اشاره میكنند كه در كتاب حاضر باید به بررسی آن پرداخت، حال آنكه عدهای دیگر به بسیاری از مهمترین پیشگامانشان فوقالعاده بیتوجه بودهاند. در كتاب حاضر، بهمنظور كمك به جبران این ناچیز انگاشتنِ نقش زیباییشناسی، بر برخی از گزارشهای عمده درباره عامل انسانی شناخت (ذهن شناسنده) و بر آن استنباطهایی از هنر و زبان تأكید خواهد شد كه در خلال تاریخ زیباییشناسی كانتی و پس از كانت[5] بهظهور رسیدهاند. هدف من این است كه هم مجموعهای از كجفهمیهای مربوط به تاریخ اندیشه جدید را كه در بعضی از حوزههای علوم انسانی بهصورت سنّت رایج درآمـدهاند اصلاح كنم، و هم صورتهـای موجـّه و پذیرفتنی برخی از مبحثهای نادیده گرفته شده و بد فهمیده شده در آن تاریخ را آشكار سازم.
در سال 1796 در بیانیه سیاسـیـ فلسفـی آلمـان، كـه بهنظر مـیرسد مؤلفش یا هگل[6] بوده است یا شلینگ[7] (اما شاید هم هولدرلین[8] بوده باشد)، «والاترین عمل خرد» همانا «عمل زیبایـیشنـاختــی» (aesthetic act) اعلام شده است. البته تفكرات فلسفی درباره زیبایی و هنر از زمان افلاطون به اینسو در سرتاسر اندیشه مغربزمین وجود داشتهاند، و عقاید افلاطونی آشكارا بر هگل و شلینگ و هولدرلین تأثیر نهادند؛ اما فقط مقارن اواسط قرن نوزدهم است كه عقیده به حوزه جداگانهای از فلسفه موسوم به «زیباییشناسی» در اروپا بهظهور میرسد. در فاصله میان پایان قرن هجدهم و پایان قرن نوزدهم رابطه بین هنر و بقیه فلسفه دستخوش دگرگونی بنیادین میشود و، چنانكه خواهیم دید، این دگرگونی با تغییرات ریشهای، هم در تولید موسیقی و هم در پذیرش آن، همبستگی دارد. نحوههای ارتباط این دگرگونی با ظهور برخی از راستاهای عمده در فلسفه جدید كانون پژوهش مرا تشكیل خواهد داد.
فهرست مطالب
سخن ناشر
مقدمه
زیباییشناسی و تجدّد (مدرنیته)
زیباییشناسی و «پسامدرنیته»
فصل 1. فلسفه جدید و پیدایش نظریه زیباییشناختی: كانت
خودآگاهی، شناخت، و آزادی
وحدت عامل شناسایی (سوژه)
یگانهسازی طبیعت
هدف زیبایی
محدودههای زیبایی
فصل 2. ایدئالیسم آلمانی و رمانتیسم آغازین آلمان
اندیشیدن به بینهایت
یك «اسطورهشناسی نو»
«اسطورهشناسی نو» رمانتیك آغازین
فصل 3. تفكراتی درباره عامل شناسایی (سوژه): فیشته، هولدرلین، و نووالیس
خود و دیگری
فیشته
هولدرلین
نووالیس
فصل 4. شلینگ: هنر بهعنوان «افزار فلسفه»
طبیعت و فلسفه
ظهور آگاهی
شهود و مفهوم
«افزار فلسفه»
اسطوره، هنر، و مدرنیته
اسطوره، زبان، و بودن
فصل 5. هگل: آغاز نظریه زیباییشناختی و پایان هنر
كدامین هگل؟
خودبازشناسی
موسیقی و ایده
زبان، آگاهی، و بودن
ایده بهعنوان نمود حسی
نثر جهان مدرن
فلسفه و هنر پس از هگل
فصل 6. اشلایرماخر: هنر و تفسیر
چرخشهای زبانی
«هنر ناهمنظری»
خودآگاهی بیواسطه
هنر بهمنزله تولید آزاد: فعالیت «فردی» و «همانند»
هرمنوتیك بهمثابه هنر
ادبیات و عنصر «موسیقایی»
فصل 7. موسیقی، زبان، و ادبیات
زبان و موسیقی
هگل و رمانتیسم: موسیقی، لوگوس، و احساس
«حضور» موسیقی
«تفكر نامتناهی» و موسیقی
فصل 8. نیچه و سرنوشت اندیشه رمانتیك
نیچههای كهنه و نو
شوپنهاوئر: موسیقی بهمنزله مابعدالطبیعه
ماركس، اسطورهشناسی، و هنر
هنر، اسطوره، و موسیقی در «زایش تراژدی»
اسطوره، موسیقی، و زبان
پندار حقیقت
موسیقی و متافیزیك
زیباییشناسی، «تفسیر»، و ذهنیّت
نتیجهگیری
پیوست: «كهنترین برنامه نظام ایدئالیسم آلمانی» (1796)
نظام اخلاقی
بهعنوان شاعر
